“Schokland Museumeiland – Waar water geschiedenis schreef” Raad adviseert positief!
Emmeloord, 2 februari 2026 | 2 februari sprak de commissie BFE (Bestuur, Financiën en Economische Zaken) over de voortgang van het Unesco Werelderfgoed Schokland project en het museum Schokland in het bijzonder.
Van het eerste deel van de vergadering doe ik onderstaand verslag. Het bleek dat er nog veel open einden zijn aan het project waar onder de financiën en de precieze invulling. Één punt werd wel duidelijk gemaakt door het college, er moet nu wel worden doorgepakt met de samenwerkende partners. En op dat punt ging ONS gisteren mee akkoord.
Op basis van een uitgewerkte verslag wat ik heb gemaakt, heb ik namens ONS de inbreng beperkt tot een behoorlijk aantal vragen aan de presentator, mevrouw M. Martinelli van de Gemeente Noordoostpolder. Zij verzorgde de informatie over de voortgang in bijzijn van het College van BenW.
Inbreng ONS Noordoostpolder
Schokland: Van Werelderfgoed tot mogelijk Museumeiland – Wat is de Huidige Status?
Schokland, gelegen in de Noordoostpolder in Flevoland, is een uniek stukje Nederlandse geschiedenis. Ooit een eiland in de Zuiderzee, werd het in de 19e eeuw ontruimd vanwege overstromingen. Na de inpoldering van de Noordoostpolder in de jaren 40 van de vorige eeuw, staat Schokland nu symbool voor de Nederlandse strijd tegen het water. In 1995 kreeg het de status van UNESCO Werelderfgoed, als eerste in Nederland, vanwege zijn unieke archeologische waarde, landschappelijke kenmerken en culturele geschiedenis. Het Museum Schokland, gevestigd op de voormalige woonterp Middelbuurt, vertelt dit verhaal al decennia aan bezoekers. In 2025-2026 viert Schokland het 30-jarig jubileum van deze UNESCO-status met speciale tentoonstellingen, zoals 'Gestolde Tijd', die de geschiedenis van het eiland belicht.
Maar er speelt meer: er zijn plannen om Schokland verder te ontwikkelen tot een 'Museumeiland'. Dit concept, voorgesteld door de provincie Flevoland, de gemeente Noordoostpolder, Stichting Flevolandschap en het Cultuurbedrijf Noordoostpolder. Doel: het versterken van de aantrekkingskracht van Schokland als toeristische en educatieve bestemming. Het idee is om het gebied om te vormen tot een samenhangend 'eiland' van museale ervaringen, met focus op verhalen over leven met water, archeologie en de poldergeschiedenis. De provincie heeft een 'medium scenario' gekozen als uitgangspunt, dat kleinschaligere ontwikkelingen voorziet, zoals mogelijke nieuwbouw op de terp, verbeterde voorzieningen en marketing om meer bezoekers te trekken. Dit past binnen bredere doelen om het merk 'Schokland' te versterken en bij te dragen aan toerisme in de regio. Een definitief besluit van de gemeenteraad staat gepland voor september 2026, na verdere onderzoeken en discussies.
Hoewel het plan ambitieus klinkt, roept het ook vragen op bij betrokkenen, zowel bij ONS als bij de burgers. Laten we de huidige status en openstaande punten op een rij zetten, gebaseerd op gehouden discussie in de commissie BFE en beschikbare informatie. Dit helpt u als burger om een geïnformeerd beeld te vormen.
Strategische Keuzes en Scenario's
De provincie kiest voor een 'medium' scenario: niet te grootschalig, maar wel met investeringen in voorzieningen om bezoekersaantallen te verhogen. Wat 'kleinschalig' precies inhoudt – denk aan aantallen bezoekers, soorten gebouwen of ruimtelijke veranderingen – is nog niet concreet uitgewerkt. Alternatieve scenario's (bijvoorbeeld kleiner of groter) zijn niet uitgebreid vergeleken op impact, risico's of kosten, wat maakt dat de raad nog geen volledige afweging kan maken. Er ontbreken heldere criteria om te kiezen tussen opties, zoals scenario A, B of C.
Financiën en Risico's
Een businesscase is opgesteld, maar deze is nog 'onder embargo' en niet openbaar. Dit bemoeilijkt discussies over investeringen, exploitatie en terugverdientijd. Na 2030 zouden structurele kosten voor de gemeente kunnen ontstaan, zoals onderhoud en exploitatie. Er is geen gedetailleerde risicoanalyse, gevoeligheidsanalyse (bijv. bij lagere bezoekersaantallen) of exit-strategie. Alternatieve financiering, zoals publiek-private partnerschappen of fondsen, is niet diepgaand onderzocht. ONS vraagt zich af: hoe robuust is dit plan bij tegenvallers, zoals hogere onderhoudskosten?
UNESCO-Voorwaarden en Erfgoedbescherming
Schokland's UNESCO-status vereist bescherming van de 'Outstanding Universal Value' (OUV), zoals de archeologische sites en het landschap. Het Museumeiland-concept benadrukt 'merkontwikkeling', wat risico's kan opleveren als het te commercieel wordt. Een Heritage Impact Assessment (HIA) is gestart, maar voorlopige uitkomsten zijn niet gedeeld. Nieuwe bebouwing of infrastructuur mag de OUV niet aantasten, en UNESCO is nog niet direct betrokken. Er ontbreekt een duidelijke toetsing aan UNESCO-kaders, inclusief risico's en randvoorwaarden.
Ruimtelijke en Technische Haalbaarheid
De terp waarop het museum staat, is instabiel door zettingen (bodemdaling). Een zettingsonderzoek loopt nog, maar er wordt al gesproken over nieuwbouw en museale functies. Dit roept bij de fractie van ONS vragen op over kosten, planning en risico's op vertraging. Alternatieve locaties zijn niet onderzocht. De mogelijke ondertunneling van de Schokkerringweg is een wens, maar geen harde voorwaarde. Technische onderbouwing voor de locatiekeuze ontbreekt nog.
Samenwerking en Governance
Meerdere partijen werken samen: provincie, gemeente, Flevolandschap en Cultuurbedrijf. Een 'aanjager' krijgt een rol om het project te coördineren, maar diens mandaat, financiering en bevoegdheden zijn onduidelijk. Er is geen governance-model met besluitvormingsstructuren of mandaten, wat kan leiden tot vertragingen of conflicten. Democratische controle, bijvoorbeeld door de raad, moet geborgd worden, vooral als de aanjager niet bij een overheid in dienst is.
Inwoners en Draagvlak
De presentatie stelt dat inwoners 'niet heel sterke trots' voelen op Schokland, maar dit is niet onderbouwd met onderzoek. Er is geen draagvlakmeting onder bewoners, ondernemers of nazaten van voormalige Schokkers. Participatieplannen ontbreken, waardoor het risico bestaat dat het project als 'top-down' wordt ervaren. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse zou helpen om bredere impact te beoordelen.
Toerisme en Impact op de Omgeving
Bezoekersaantallen in het medium scenario zijn niet gespecificeerd, maar meer toerisme kan leiden tot verkeersdruk, parkeerproblemen en belasting van de natuur. Er is geen bezoekersstrategie, mobiliteitsplan of impactanalyse op natuur en landschap. Het doel is om Schokland geen 'pretpark' te laten worden, maar een authentieke erfgoedlocatie – hoe dit te voorkomen, is nog niet uitgewerkt.
Inhoudelijke Visie op het Verhaal van Schokland
Zes verhaallijnen (zoals archeologie, waterstrijd en poldergeschiedenis) vormen de basis, maar keuzes over wat centraal staat, ontbreken. Er is geen curatoriële visie, wetenschappelijke borging of plan om fragmentatie of over-commercialisering te voorkomen. Authenticiteit moet bewaakt worden, maar hoe?
Planning en Volgende Stappen
Tot september 2026 zijn er beslismomenten, zoals afronding van onderzoeken (HIA, zettingsstudie). Harde randvoorwaarden, zoals UNESCO-goedkeuring of technische haalbaarheid, moeten voldaan zijn voordat de raad besluit. Wat als de provincie haar inzet wijzigt?
Samenvattend is het Museumeiland-plan nog in een verkennende fase, met potentieel om Schokland's unieke verhaal te versterken, maar met veel open vragen over financiën, risico's en bescherming. Als burger kunt u betrokken raken via raadsvergaderingen, inspraakmomenten of contact zoeken met ONS Noordoostpolder. Houd de gemeentelijke website in de gaten voor updates, en bezoek het museum om zelf de magie van Schokland te ervaren. Dit erfgoed is van ons allemaal – laten we ervoor zorgen dat het duurzaam behouden blijft.
Kortom..... er is nog veel werk aan de winkel en de Commissie wordt de komende tijd op de hoogte gehouden van de voortgang. Mevrouw Marinelli heeft toegezegd alle ingediende vragen van ONS te zullen beantwoorden.
Berthoo Lammers,
woordvoerder namens ONS op Cultuur / Werelderfgoed