De Verkenner 

Emmeloord, 5 mei 2026 | Terwijl ik dit schrijf, liggen de gemeenteraadsverkiezingen alweer ruim een maand achter ons. De ochtend erna werd ik wakker met een bijna vrolijk gevoel: iedereen had gewonnen. De partijen die zetels wonnen, natuurlijk. De partijen die gelijk bleven, omdat ze niet verloren hadden. En zelfs de partijen die verloren, claimden winst omdat ze mínder hadden verloren dan verwacht.

Dat dit in gemeenten gebeurt, is nog enigszins te begrijpen. Maar dat in de Haagse bubbel óók overal feest wordt gevierd, is toch bijna kleuterniveau. En dan denken dat de burger — de kiezer — dat wel slikt. Het is bijna een belediging van diens intelligentie. Geen wonder dat bijna de helft van de kiesgerechtigden niet eens meer gaat stemmen.

In onze gemeente was het helaas niet anders. Het CDA werd met een paar stemmen verschil de grootste partij en vierde dat alsof het de slag bij Waterloo had gewonnen. Zij mochten het voortouw nemen en dus een verkenner aanzoeken. CU/SGP en Politieke Unie eindigden met elk vijf zetels ex aequo op plek twee en drie.

De verkenner was snel gevonden: Sjaak van der Tak. Een bestuurder met ruime ervaring, maar — zoals iedereen die hem kent weet — een uitgesproken eigen mening en een beperkt empathisch vermogen. Volgens hem moest er een religieus getinte, centrumlinkse coalitie komen. Hij posteerde zich pontificaal in het wachtershuisje op Schokland, geflankeerd door de leiders van CDA en CU/SGP. De overige partijen mochten daar op audiëntie komen, lopend over het smalle pad naar het huisje.

Het "motorblok" zat klaar met hun programma; de anderen mochten, als zij dat wensten, "aanschuiven". De partijen dropen één voor één teleurgesteld af.

Het CDA — toch altijd de partij van de "verbinding" — liet zich van een heel andere kant zien. De aloude dominantie, waarmee zij in de beginjaren van de polder vertrouwd waren geraakt, stak opnieuw de kop op. (Ooit had het CDA zelfs de absolute meerderheid.)

In het duidingsdebat in de gemeenteraad stak de Verkenner zijn ego niet onder stoelen of banken. Hij presenteerde zich bijna als een dominee die de gemeente kwam vertellen wie hij was en wat hij vond. Hij sprak zelfs over het "mensbeeld" van bepaalde partijen. Die preek zette zoveel kwaad bloed dat de Raad — op een motie van ONS — zijn rapport nog diezelfde avond naar de prullenbak verwees. Nog nooit eerder vertoond in Nederland, maar het gebeurde.

Nu is het aan zijn opvolger, John Berends, om goed te luisteren naar wat de Raad heeft gezegd en dat serieus te nemen. Deze gemeente heeft centrumrechts gestemd en zit niet te wachten op een religieus gedomineerd bestuur. Overigens komt een groot deel van de stemmen voor CU/SGP uit de Urker gemeenschap in Tollebeek. Het zou toch vreemd zijn als een importgemeenschap in één dorp de toon zou zetten voor het bestuur van de hele gemeente.

Het is sowieso de vraag of het instituut "Verkenner" nog veel toegevoegde waarde heeft. Zou een informateur of formateur dat niet efficiënter kunnen doen? Dat zou geld, energie en tijd besparen. We moeten het niet ingewikkelder maken dan het is.

Peter N. Blauw